MANGALA OYUNU NEDİR? MANGALA NASIL OYNANIR?

- Ocak 21, 2019



Günümüzde toplum hayatının bir parçası olmaktan çıkmış mangala oyunu, bir zamanlar ülkemizde ve dünyanın farklı bölgelerinde çok popüler bir oyundu. 

Bu yazımızda unuttuğumuz oyunlarımızdan mangalanın tarihteki izini sürmeyi ve bu harika oyunu yeniden tanıtma çalışmalarına mütevazı bir katkı sunmayı düşünüyoruz.

Yazımızı sabırla okursanız, aşağıdaki soruların cevabını bulacaksınız ve genel kültürünüzü zenginleştirmiş olacaksınız. Kimbilir, belki siz de mangala oynamaya başlarsınız.


İşte sorularımız:

1. Mangala Oyunu Nedir?

2. Mangala Oyununun Tarihçesi Nedir?

3. Mangala Oyununu Yeniden Keşfetmek İçin Yapılan Çalışmalar Nelerdir?

4. Mangala Nasıl Oynanır? Mangala Oyununun Kuralları Nelerdir?

5. Mangala Oyunu Neden Unutuldu?


 

MANGALA OYUNU NEDİR?

En küçük askeri birliğe verilen 'manga' adından türetilmiş Mangala, karşılıklı ve 6'şarlı dizilen 12 küçük kuyu ve 48 taşla oynanan iki kişilik bir oyundur. Karşılıklı dizilmiş kuyuların iki yanında iki oyuncu için ayrı ayrı iki yassı oyuk daha bulunur ve bu yassı oyuklara hazine adı verilir. Mangala, muhakeme ve strateji yeteneği gerektiren bir oyun olmasına rağmen altı yaşını geçmiş bütün insanlar tarafından rahatlıkla oynanabilir. Kuralları son derece basit olsa da oyunun ilerleyen safhalarında muhakeme ve strateji yeteneği gerekmektedir. 
Bu bakımdan mangala tarihin bilinen en eski zeka oyunlarından biridir ve dama, satranç gibi zeka oyunlarının bir çeşididir. Zekayı geliştirdiği, dikkat toplamaya yardımcı olduğu kesindir.

Mangala oynamak için tarihin çeşitli dönemlerinde yapılmış basit düzenekler bulunmasına rağmen, oyunun oynanması için bir düzenek gerekmemektedir. Mangalayı toprağın üzerine açılmış oyuklar ve alelade taşlar yardımıyla oynanak mümkün olabileceği gibi, kağıt üzerine basit bir çizim yapılarak da mangala oynamak mümkündür. Yani bu oyunu oynamak için yanınızda taşıması zor araçlar bulundurmak zorunda değilsiniz. Ayrıca mangala bir zeka oyunu olduğundan vücuda yorgunluk verecek bir efor sarfetmeyi de gerektirmez.

 

 

MANGALA OYUNUNUN TARİHÇESİ

Mangala oyunuyla ilgili ilk ciddi araştırmalar Avrupalılar tarafından yapılmıştır. Avrupalılar, mangala oyunu üzerine yaptıkları araştırmaları sömürge haline getirdikleri Afrika ülkelerinde yoğunlaştırdığından, mangalanın kökeni konusunda ilk ortaya atılan tezlerde Afrika üzerinde durulmuştur. Ancak son yapılan genişletilmiş çalışmalar, mangalanın Orta ve Uzak Asya kökenli olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle Orta Asya'da yapılan kazılarda ve yüzey arkeolojisi araştırmalarında, mangala oyununa ait bir çok ize rastlanması mangalanın eski bir Türk oyunu olduğu fikrini güçlendirmektedir. Bununla birlikte mangalanın en az 6000 yıllık bir geçmişi olduğu düşünülmektedir.

Sümerler üzerine yapılan en önemli kazılar arasında yer alan Ur Kazılarında, M.Ö 4000'lerde oynanan ve mangalaya çok benzeyen bir oyun keşfedilmiştir. Bu oyuna arkeologlar tarafından Ur Oyunu adı verilmiştir. Ayrıca son yıllarda yapılan en büyük arkeolojik keşiflerden biri olan Göbeklitepe'deki kalıntılarda mangala oyunu düzeneklerine çok benzeyen ve kayaya oyulmuş olan düzenekler bulunmuştur. Bu da mangalanın tarihinin sanılandan çok daha eskilere, M.Ö 9000'lere kadar dayandığı fikrini vermektedir. Göbeklitepe Kazılarını uzun yıllar yürüten Alman arkeolog Klaus Schmidt, masa ya da sandalyeye benzeyen, kireç taşından yapılmış, üzerinde küçük çukurlar bulunan eşyalar keşfettiklerini, bu eşyaların büyük ihtimalle bir oyuna ait olduğunu, ancak bu oyunun kurallarının ne olduğunu ve nasıl oynandığını henüz tespit edemediklerini belirtmiştir.



Orta Asya'da yapılan çalışmalar kapsamında ise Kazakistan'ın Kumalak Yaylası'nda mangala oynanan taşlara rastlanmıştır. Orta Asya'daki mangalanın 162 taş ve 18 kuyu ile oynandığı bilinmektedir. 


 

 

ANADOLU'DA MANGALA

M.S 3. yüzyıldan itibaren, özellikle Güney Doğu Anadolu'daki  kalelerde mangala oynamak için kullanıldığı konusunda şüphe olmayan oyuklar bulunmuştur. Bu oyukların en bilinenleri Mersin Kanlıdivane Kalesi'nde ve Gaziantep Kalesi'nde bulunmaktadır. Bu dönemde bu kalelerde görevli olan ve kalenin güvenliğinden sorumlu askerlerin kaleden çıkıp uzaklaşmaları yasak olduğundan, askerlerin zaman geçirmek ve eğlenmek amaçlı mangala oynadıkları anlatılmaktadır. Böylece askerler hem zekalarını geliştiriyor, hem de can sıkıntılarını gideriyorlardı.  

 

OSMANLI'DA MANGALA

 

 

Mangalanın Osmanlı döneminde kahvehanelerde ve evlerde oynanan bir oyun olduğu bilinmektedir. Osmanlı döneminde bu oyun tavla ve satranç gibi yaygın oynanan bir oyundu. Ayrıca Osmanlı sarayında da mangala oynanırdı. Hatta mangala oyunu Kanuni Sultan Süleyman dönemini anlatan meşhur Muhteşem Yüzyıl dizisinde de yer almıştır. Dizinin ilgili bölümlerinde Kanuni Sultan Süleyman şehzadelerle ve Sadrazam Pargalı İbrahim Paşa'yla mangala oynarken canlandırılmıştır.






Osmanlı minyatürlerinde de mangala oyununa rastlanmaktadır. Özellikle 1582 senesinde düzenlenen 3. Murad'ın sünnet düğünü şenliklerini anlatan Surname-i Hümayun adlı kitapta bulunan minyatürlerde, şenlik alanındaki ahali mangala oynarken tasvir edilmiştir. Osmanlı döneminin toplum kesimlerini anlamamız bakımından büyük öneme sahip bu minyatürlerde mangalaya rastlanması, oyunun yaygınlığı hususunda sağlam bir fikir edinmemizi sağlamaktadır.


CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRKİYESİ'NDE MANGALA 

Cumhuriyetin hemen öncesinde ve ilk dönemlerinde mangala toplumumuzda hala yaygın bir oyundu.
Bütün kahvehanelerde tavla ve satrancın yanında mutlaka mangala oyunu bulunurdu. Ancak 1910 yılından sonra Kızılay'a destek sağlamak amacıyla iskambil kağıtları satışa çıkarılmış ve hızla yayılmıştır. Bu dönemde kahvehanelerde ve evlerde oynanmak üzere 9.5 milyon iskambil destesi satılmıştır. Böylelikle toplumda iskambil oyunları hızla yaygınlaşmıştır. Zamanla okeyin de insanlar tarafından tanınması ve çok sevilmesi sebebiyle mangala yavaş yavaş unutulmaya yüz tutmuştur. Buna rağmen 1970'lere kadar birçok şehirde mangala oynanmıştır. Mangala insanların hayatında o kadar önemli bir yere sahipti ki, Kilis'te dokunan halılarda bile mangala motifleri yer almaktaydı.


Mangala Oyununu Yeniden Keşfetmek İçin Yapılan Çalışmalar Nelerdir?

Mangala oyununun yeniden ülkemizin gündemine girmesi ve insanların merakını yeniden çekmesi Serdar Asaf Ceyhan ve Serkan Aziz Ceyhan adlı iki kardeş araştırmacı ve girişimci sayesinde olmuştur. Ceyhan Kardeşler, mangalanın tarihini yaptıkları araştırmalarla yeniden tespit etmiş ve çalışmalarını devletin de desteğini alarak büyük bir kampanyaya dönüştürmüşlerdir. Bu kampanya çerçevesinde düzenlenen pek çok faaliyetle, okullarda mangala dersleri verilmiş ve oyun teşvik edilmiştir. 

Neticede 1 milyon vatandaşımız mangala oynamayı öğrenmiştir.


 

 

MANGALA NASIL OYNANIR?

Mangala oyununu anlatan ve uygulamalı olarak öğreten çok sayıda tanıtım filmi çekilmiştir. Bu filmlerin çoğu YouTube platformunda yaygın olarak paylaşılmakta ve seyredilmektedir. Daha rahat anlaşılması için yazılı olarak anlatmak yerine, biz de bu tanıtım filmlerinden beğendiğimiz bir filmi paylaşmak istiyoruz.




Ayrıca, daha fazla bilgi için mangala.com.tr adresini ziyaret edebilirsiniz.

 

 

 

 

Advertisement

13 yorum

avatar

Mangala tarihini de anlatmanız harika olmuş..Kalemine sağlık editör

avatar

Hiç bilinmeyen bir oyun gibi görünse de tarihimize dayanıyor, oynaması çok zevkli...Selam ve Dua ile...

avatar

Mangala nasıl oynanır ve taktikleri nelerdir diye hep merak etmişimdir. Mangala bildiğim kadarıyla tamamen zekaya dayalı bir oyun. Acaba Mangala oynamak icin ahşaptan hazırlanmış tahtası var mı? eski oyunları oynamaktan çok zevk alıyorum

avatar

Mangala gibi keşfedilmemiş başka oyunlar da olabilir. Oyun, en eski insanlardan beri sosyal hayatın bir parçası. Pek çok keşfin önce bir oyunla başladiğı düşünülür. Yani insanlar once çember yapıp oynamış, sonra bunu tekerleğe dönüştürmüş gibi. Yazıdaki en önemli bilgilerden biri iskambil oyunlariyla ilgili. İskambil oyunlarının bir hayır kampanyası sonucu yaygınlaşmış olması gerçekten ilginç. Kızılay neden yardim toplamak için iskambil kağıdı satmış, anlamak güç. Mangala oyununa gelince, anlatıma göre fazla uzun sürmeyen bir oyun. Fakat strateji geliştirmek için uzun süreli hesaplar yapmak gerekebilir. Uzun yıllar oynanmış böyle bir oyunun, seçmeli zeka oyunlari dersi şeklinde okullara girmesi çok güzel bir fikir. Oyunlar okullarimızda istenen düzeyde yaygınlaşmış degil. Okullarda oynatilan zeka oyunları eğitim açısından bütün gelişmiş ülkelerde çok önemli. Özellikle Finlandiya eğitim sisteminde oyunlar ve grup faaliyetleri eğitimin önemli bir parçası. Finlandiya eğitim sistemi o kadar başarilı ki yıllardır dünyanın en iyi eğitim veren ülkeleri sıralamasinda Finlandiya hep başı çekiyor.
Ayrica yeni donemde çocuklar fazlasiyla bilgisayar ve cep telefonu gibi teknoloji ürünlerine bağımlı hale geldi. Bu çocuklarda konsantrasyon problemine neden oluyor. Ders dinleme ve odaklanma zorlaşıyor. Çocuklardaki odaklanma probleminin çözümü aslında bu tarz oyunlarin yaygınlaştırılmasıyla sağlanabilir. Mangala, ne kadar ilgi çeker ve günumuzde yaygınlaşabilir mi, bilmiyorum. Ancak çocuklarin gerçek hayatta sosyalleşmesi, tabiatla daha fazla haşir neşir olmasi gerekiyor. Bu nedenle aon zamanlarda çiftlik-okul projeleri de Avrupa'da yaygınlasiyor. Çiftlik okullar genellikle bir ormanin ya da arazinin içimde oluyor. Bu okullarda çesitli oyunlarla egitim yapılıyor ve çocuklar tabiatla ilgileniyor. Okullarda çeşitli hayvanlar inek, koyun, arı vs. gibi, öğrenciler tarafından yetiştiriliyor. Bence bu konuyu da ele alabilirsiniz.

avatar

Mangala hiç bilmediğim bir oyun, meğer eskiye de dayanıyormuş. İlginç geldi.

avatar

Mangala oyununu hiç duymamıştım. Teknolojiye boğulmadan önce insanlar bu oyunları oynayarak zaman geçiriyordu ve üstelik bu oyunların insanın gelişiminde önemli bir rolü vardı. Şimdi bilgisayar oyunları yüzünden unutuldu bunlar. Teşekkürler bu ilginç bilgiyi bizimle paylaştığınız için.

avatar

mangala çok eğlenceli bulduğum milli bir oyunumuz emekleriniz ve yazı için teşekkür ederim <3

avatar

Hiç duymamıştım. Bilgilendim, teşekkürler.

avatar

bilmedğimiz neler neler var teşekkürler.

avatar

Eskiden sizinde yazdığınız gibi çok oynanirmis. Benimde bir kaç kere oynamisligim var ama ben çok sevmedim sanki.

avatar

İlk defa duydum böyle bir oyun.

avatar

Vayy be ilk defa duyduğum ama ilgi çekici bir bilgi oldu Teşekkürlerrr

Yorum bırakırsanız seviniriz :D
EmoticonEmoticon

Popüler Yayınlar

 

Start typing and press Enter to search